Rechtvaardigheid, leefbaarheid en innovaties

Bert van Wee, TU Delft over trends in transportbeleid

donderdag 22 december 2016 Leonie Walta 210x gelezen

Is het besteden van belastinggeld aan een hogesnelheidslijn eerlijk? En wat betekenen innovaties voor ons toekomstig verplaatsingspatroon? Zomaar wat vragen waar de Delftse hoogleraar Bert van Wee zich in onderzoek en onderwijs mee bezig houdt. De antwoorden kunnen de maatschappij vooruithelpen, maar dan moet de politiek er wel in geïnteresseerd blijven.

Bert van Wee, hoogleraar transportbeleid TU Delft

Bert van Wee, hoogleraar transportbeleid TU Delft

Het zijn vooral lange termijnontwikkelingen die Bert van Wee, hoogleraar transportbeleid aan de Technische Universiteit Delft, signaleert als de belangrijkste trends om met onderzoek en onderwijs op in te spelen. Dat gaat van aandacht voor rechtvaardigheid in transportbeleid tot de impact van innovatieve technologie. Een breed terrein waar interessante vragen liggen om op te pakken.

 

Rechtvaardigheid

‘Ik merk dat ethiek sinds een jaar of vijf nationaal en internationaal steeds belangrijker is geworden’, zegt Van Wee. ‘Niet alleen in de wetenschap zelf, waar correct omgaan met data en analyses explicieter in de opleiding van promovendi is opgenomen, maar ook op het gebied van transportbeleid.’ Rechtvaardigheid wordt volgens Van Wee een steeds belangrijker besliscriterium, naast de gebruikelijke effectiviteit en efficiency. Het is bijvoorbeeld relevant als het gaat om de verdeling van infrastructuurgelden over de verschillende provincies, of om het gebruik van algemeen belastinggeld voor de aanleg van een hogesnelheidslijn, waar niet alle inkomensgroepen gebruik van maken. 

 

‘Een mooi voorbeeld waar rechtvaardigheid een rol heeft gespeeld in de besluitvorming, is de Spoortunnel Delft’, vertelt Van Wee. ‘Los van wat er uit de maatschappelijke kosten-batenanalyse kwam vond men het onterecht dat bewoners naast de oude verhoogde spoorlijn aan extreem hoge geluidsbelastingen werden blootgesteld.’

 

Wanneer iets precies rechtvaardig is, is lastig vast te stellen. Van Wee: ‘Neem bijvoorbeeld de discussie rond de kilometerheffing. De Telegraaf vond het niet eerlijk als een verpleegster, die zelf haar werktijden niet kan bepalen en noodgedwongen ver van haar werk woont, een tijd- en plaatsafhankelijke kilometerheffing zou moeten bepalen. Maar ik draai het vaak om. Stel dat we nu al belasting zouden betalen per gereden kilometer en we zouden naar een systeem gaan waarin iedereen evenveel betaalt, zoals de huidige motorrijtuigenbelasting. Dan vindt de Telegraaf het vast schandalig dat een oude man in de provincie die bijna nooit rijdt evenveel moet betalen als een mobiele Randstedeling die dezelfde auto heeft. Elke verandering kent winnaars en verliezers, en als je dat expliciet maakt kun je het debat verrijken.’

 

Van Wee wil graag onderzoek doen naar wat burgers, politici en belanghebbenden als rechtvaardig beschouwen. Daar is wel theoretische kennis over, maar die loopt zo uiteen dat je volgens hem bij elk uitgangspunt wel een theorie kunt vinden die het verdedigt. Er is dus behoefte aan meer toegepaste kennis over rechtvaardigheid op het gebied van verkeer en vervoer. En ook aan hoe deze in de besluitvorming kan worden meegenomen. 

 

Leefbaarheid

Naast de aandacht voor rechtvaardigheid signaleert Van Wee ook een zich steeds verder doorzettende trend voor leefbaarheid. ‘Je ziet dat terug in het Meerjarenplan Infrastructuur Ruimte en Transport, waarin bepaald wordt waar het geld naartoe gaat. Na de Tweede Wereldoorlog was dat vooral het aanleggen van ontbrekende schakels in de infrastructuur. In de fase daarna lag de focus op het uitbreiden van de capaciteit. En dat gebeurt ook nu nog, bijvoorbeeld bij het project rond de A1, A9 en A6. Ook onderhoud speelt een belangrijkere rol. Maar we bewegen inmiddels toe naar projecten voor een betere inpassing van de infrastructuur, zoals de A2-tunnel in Maastricht. Dat speelt niet alleen bij ons: in Parijs overwegen ze de Boulevard Périphérique op te doeken als verkeersslagader. Misschien mag je er straks alleen nog maar fietsen. De auto wordt geleidelijk steeds verder uit de stad verdrongen.’  

 

Het gebeurt allemaal in een tijd waarin de integratie van mobiliteit en ruimte steeds meer gestalte krijgt. De focus in het onderzoek verschuift ook van mobiliteit tussen steden naar mobiliteit in de steden, constateert Van Wee. ‘Enkele jaren geleden deden we onderzoek voor het project Duurzame Bereikbaarheid Randstad, nu werken we aan Smart Urban Regions of the Future. Daarin wordt verkeer veel meer als onderdeel van de stedelijke problematiek beschouwd.’ 

 

Innovaties

In het kader van die stedelijke bereikbaarheid spelen ICT-ontwikkelingen een belangrijke rol. ‘Er is inmiddels al veel beschikbaar aan navigatie en dynamische bewegwijzering, en treinreizen worden voor velen aangenamer omdat ze onderweg online kunnen zijn. Maar ICT helpt ook in het ontsluiten van opties die voorheen onbekend waren, zoals het delen van een auto met mensen in de buurt. Dat heeft mogelijk een grote invloed op andere vormen van vervoer. Ik heb zelfs een gerucht gehoord dat de Franse spoorwegmaatschappij SNCF 25 procent van hun klanten heeft verloren aan dit soort ontwikkelingen, maar of het waar is weet ik niet. Of dat een bedreiging is? Voor de maatschappij als geheel is het goed, er is goedkoper vervoer en er zijn meer mogelijkheden voor iedereen.’

 

Ook de zelfrijdende auto is zo’n ontwikkeling die maatschappelijke gevolgen kan hebben die volgens Van Wee over het algemeen worden onderschat. ‘Mobiliteitspatronen kunnen er ingrijpend door veranderen. Maar het gaat wel veel langer duren dan mensen denken voor we ons werkelijk van deur tot deur in een zelfrijdende auto kunnen verplaatsen.’ 

 

Populisme

De kennis over rechtvaardigheid, leefbaarheid en innovaties die Van Wee en zijn collega’s ontwikkelen heeft uiteindelijk tot doel dat de maatschappij er beter van wordt. Maar de rol van wetenschappelijke kennis is niet meer zo vanzelfsprekend, merkt hij. ‘Populisten als Donald Trump en Geert Wilders baseren zich meer op intuïtie en wat er leeft in de maatschappij. In het afwegen van voor- en nadelen, zoals we dat in Nederland voor grote infrastructuurprojecten zorgvuldig doen volgens de OEI-leidraad, zijn ze minder geïnteresseerd. Dat vind ik erg jammer.’ 

 

Lees hier de PDF-versie van het artikel.

Inhoud Trends 2017

  • Mensen verbinden op wat hen wérkelijk beweegt Mensen verbinden op wat hen wérkelijk beweegt Een duurzaam mobiele toekomst heeft meer nodig dan techniek en geld alleen. Eric Vink, senioradviseur participatie bij Awareness, stelt dat de menselijke factor minstens zo... 22 december Geert Dijkstra
  • Stille wegdekken: maatschappelijk en economisch Stille wegdekken: maatschappelijk en economisch Stiller, schoner en leefbaarder zijn eeuwig durende trends omdat ze per definitie tot nieuwe waarde voor de maatschappij leiden, aldus Frank Kolderie, productmanager bij Struyk... 22 december Nettie Bakker
  • SWECO zet in op Smart Mobility SWECO zet in op Smart Mobility De wereld om ons heen wordt snel complexer. Verdiepen en verbinden is het devies om de grote opgaven voor de toekomst op het gebied van bereikbaarheid, leefbaarheid en... 22 december Geert Dijkstra
  • Rechtvaardigheid, leefbaarheid en innovaties Rechtvaardigheid, leefbaarheid en innovaties Is het besteden van belastinggeld aan een hogesnelheidslijn eerlijk? En wat betekenen innovaties voor ons toekomstig verplaatsingspatroon? Zomaar wat vragen waar de Delftse... 22 december Leonie Walta
  • Vialis wil Nederland vooruit brengen Vialis wil Nederland vooruit brengen Op de beurs Verkeer Mobiliteit & Parkeren presenteerde Vialis eind november haar nieuwe koers. Vialis ‘maakt infrastructuur intelligent’ en wil zo – ‘met slimme oplossingen... 22 december Geert Dijkstra
  • De hele sector straatmeubilair stapt van staal naar digitaal De hele sector straatmeubilair stapt van staal naar digitaal ‘We gaan als bedrijven meer samenwerken in ketens. De concurrentie blijft wel bestaan, maar de afzonderlijke bedrijven gaan zich meer op hun core competenties richten’, voorziet... 22 december Maurits van den Toorn
  • ICT, verstedelijking en emancipatie ICT, verstedelijking en emancipatie Marcus Popkema staat met beide benen stevig in het vakgebied. Goed gevoed met kennis uit verschillende ‘nevenfuncties’ en actueel onderzoekswerk, leidt hij jonge... 22 december Nettie Bakker
  • Toenemende aandacht voor verkeersveiligheid Toenemende aandacht voor verkeersveiligheid Geen nieuwe trend, maar een opleving van aandacht voor verkeersveiligheid, signaleert Roelof-Jan Pierik, directeur BonoTraffics. Een opleving die Pierik niet alleen met... 22 december Nettie Bakker
  • I-VRI’s brengen markt- en overheidsdoelen bij elkaar I-VRI’s brengen markt- en overheidsdoelen bij elkaar Het recent gelanceerde ‘Partnership Talking Traffic’ staat symbool voor de verdergaande samenwerking tussen overheid en markt. Ook is het een mijlpaal in de ontwikkeling van... 22 december Nettie Bakker
  • Sietske Poepjes, gedeputeerde van Fryslân Sietske Poepjes, gedeputeerde van Fryslân Sietske Poepjes, de Friese gedeputeerde voor infrastructuur en mobiliteit, heeft afgelopen jaar heel wat openingshandelingen verricht en er staan voor komend jaar nog meer op de... 22 december Karin Broer
  • Aantrekkelijk en bereikbaar gidsland voor slimme en schone mobiliteit! Aantrekkelijk en bereikbaar gidsland voor slimme en schone mobiliteit! In de toekomstvisie die directeur Pepijn van Wijmen en managing consultant Mark van Kerkhof namens APPM schetsen, vallen twee termen op: leiderschap en gezamenlijke onzekerheid.... 22 december Geert Dijkstra
  • ‘Het gaat om eigen mobiliteitskeuzes’ ‘Het gaat om eigen mobiliteitskeuzes’ ‘In de file staan moet een eigen keuze van de reiziger worden', vindt adviseur Ed Graumans. Daarom zijn er alternatieven nodig, vooral voor het regionale verkeer. Om die te... 22 december Leonie Walta
  • Data als stimulans voor zuiniger en veiliger rijgedrag Data als stimulans voor zuiniger en veiliger rijgedrag Datastromen exploderen. We weten steeds meer van elkaar. De kunst is om al die data op een goede manier te vertalen naar slim beleid en duurzame en (kosten)effectieve... 22 december Geert Dijkstra
  • Communicerende fietsers en fietsinfrastructuur Communicerende fietsers en fietsinfrastructuur Comfort, veiligheid en communicatie, dat zijn de trends in het fietsverkeer, zegt Job van Roekel, directeur Easypath. Daarnaast is er een trend naar een fijne ‘fietsbeleving’ én... 22 december Nettie Bakker
  • Scrum weet raad met onzekerheid Scrum weet raad met onzekerheid Slimme reisinformatieproducten kunnen een uitkomst zijn bij toenemende verkeersdrukte of verkeershinder door grootscheepse renovaties. Maar van tevoren is vaak nog niet helder... 22 december Leonie Walta
  • Actueel overzicht van alle werkzaamheden in de openbare ruimte Actueel overzicht van alle werkzaamheden in de openbare ruimte In de jaren negentig produceerde Andes op basis van een gevectoriseerde database stratenboeken voor in de auto. Anno 2016 is de geografische database van Andes een belangrijk... 22 december Geert Dijkstra
  • Duurzaamheid drukt ook haar stempel op mobiliteit Duurzaamheid drukt ook haar stempel op mobiliteit Chris van der Meide is marketingverantwoordelijke voor alle verkeersveiligheidsoplossingen die 3M biedt. Het is een innovatief bedrijf dat zich richt op wetenschappelijke... 22 december Eline Huls
  • Intelligente cameratechnologie leidt tot efficiënt handhavingsproces Intelligente cameratechnologie leidt tot efficiënt handhavingsproces De stijgende vraag naar effectieve handhavingsoplossingen gaat hand in hand met de opkomst van camera- en sensortechnologie. Paul Dinnissen, Business Unit Manager bij Sigmax Law... 22 december Geert Dijkstra
  • Verkeersproblemen detecteren en voorkomen voordat ze daadwerkelijk op straat ontstaan. Verkeersproblemen detecteren en voorkomen voordat ze daadwerkelijk op straat ontstaan. De PTV Group ontwikkelt en distribueert software voor de logistieke- en verkeerskundige markt. De laatste categorie producten richt zich vooral op verkeers- en vervoersplanning... 22 december Geert Dijkstra
  • Gezondheid als startpunt voor slimme steden Gezondheid als startpunt voor slimme steden ‘Onze verstedelijkingsopgave is, met veel onzekerheden, geraamd op een miljoen extra woningen tot 2040’, zegt Brenda Vervoorn, werkzaam bij het Programma Slimme en Gezonde Stad,... 22 december Nettie Bakker
  • ‘Adapt or die’ ‘Adapt or die’ De afgelopen jaren is zichtbaar geworden dat de ICT op grote snelheid in allerlei facetten van ons dagelijks leven binnendringt. Dat wordt vaak aangeduid als digitale disruptie.... 22 december Ron Bos
  • ‘We zijn op veel vlakken toe aan opschaling’ ‘We zijn op veel vlakken toe aan opschaling’ Opschaling lijkt het trendwoord als het gaat om Smart Mobility. Smart Mobility? Er bestaan inderdaad veel definities en veel beelden van Smart Mobility. Een interview met Thijs... 22 december Nettie Bakker
  • We moeten oppassen vanuit trends te redeneren! We moeten oppassen vanuit trends te redeneren! Pieter Arends en Jos Kalfsbeek zijn adviseurs mobiliteit bij de adviesgroep Mobiliteit en Infrastructuur van Twynstra Gudde. Met ongeveer vijftig collega’s werken zij dagelijks... 22 december Maurits van den Toorn
  • Grote onzekerheid over tussentijdse effecten Grote onzekerheid over tussentijdse effecten ‘Over ons toekomstbeeld dat getekend en gekleurd wordt door trends als verstedelijking, krimp, vergrijzing, ICT en de zelfrijdende auto, is iedereen het in grote lijnen wel... 22 december Nettie Bakker

Verkeerskunde is een uitgave van ANWB.
© 2017 verkeerskunde.nl - alle rechten voorbehouden.