Stikstof maakt meer kapot dan je lief is; de PAS uitspraak

dinsdag 25 juni 2019 Herbert Korbee 0 reacties 484x gelezen

De uitspraak van de Raad van State over het Programma Aanpak Stikstof zorgt voor een lichte paniek in politiek Den Haag en dat is niet helemaal zonder reden. Kort gezegd komt het er op neer dat de Nederlandse wetgeving op het gebied van natuurbescherming niet voldoet aan de Europese richtlijnen. Eigenlijk was dat niet eens zo heel verrassend. In de Urgenda zaak vond de rechter al dat de Staat een paar tandjes moet bijzetten tegen de uitstoot van broeikasgassen. Ondertussen staan veel ontwikkelingen even stil, omdat er nu geen manier is om vergunning te verlenen voor de uitstoot van stikstof in de buurt van beschermde natuurgebieden. In deze bijdrage leg ik kort uit wat het PAS nu precies is en sta ik stil bij de uitspraak van de Raad van State en de mogelijke gevolgen ervan voor Nederland en het Nederlandse milieu.

Het PAS

Het Programma Aanpak Stikstof of kortweg PAS is één van de bekendste voorbeelden van de typisch Nederlandse ‘programmatische aanpak’. Het programma is gericht op behoud en herstel van natuurwaarden die gevoelig zijn voor stikstof in ruim 130 beschermde Natura 2000-gebieden in Nederland, die onderdeel uitmaken van een Europees netwerk van beschermde natuurgebieden. Maar het programma is daarnaast ook gericht op het scheppen van ruimte voor nieuwe activiteiten die stikstof neerslag veroorzaken in Natura 2000-gebieden. Men noemt die ruimte depositieruimte of ontwikkelruimte. Het PAS heeft dus een dubbele doelstelling: het beschermen van Natura 2000-gebieden door stikstofreductie èn ontwikkelruimte bieden voor toekomstige activiteiten in de buurt van die gebieden. Die dubbele doelstelling is typerend voor de programmatische aanpak, waarbij herstelmaatregelen al bij voorbaat leiden tot ontwikkelingsruimte die kan worden gebruikt bij vergunningverlening.

Het PAS is opgesteld om te voldoen aan artikel 6 van de Europese Habitatrichtlijn. Dat artikel stelt alle Europese landen verplicht om maatregelen te nemen om de natuurwaarden in de Natura 2000-gebieden te behouden en te herstellen. Maar dat artikel eist ook dat voor elk plan of project dat ernstige gevolgen voor die gebieden kan hebben, een passende beoordeling gedaan wordt van die gevolgen vóórdat vergunning wordt afgegeven om het plan of project uit te voeren. In Nederland is voor elk Natura 2000-gebied slechts één keer zo’n passende beoordeling gedaan, namelijk toen het PAS in 2015 werd ingesteld. Toen is voor elk Natura 2000-gebied eenmalig de ontwikkelruimte vastgesteld. In de programmatische aanpak van het PAS hoeft bij een vergunning aanvraag niet steeds weer een passende beoordeling van elk plan of project gedaan te worden, maar kan volstaan worden met een check of het past binnen de ontwikkelruimte.

 

Raad van State
In mei 2017 vroeg de Raad van State aan het Europese Hof van Justitie of het PAS eigenlijk wel een goede uitwerking was van de eisen die de Habitat richtlijn stelt aan de bescherming van Natura 2000-gebieden. Zo niet, dan zouden vergunningen op grond van het PAS immers onterecht verleend zijn. Een rechter kan aan het Europese Hof van Justitie zogeheten prejudiciële vragen stellen in zaken waarin onduidelijkheid is over hoe Europese regelgeving moet worden toegepast. Het antwoord is bindend, de rechter moet rekening houden met de interpretatie van het Europese recht door het Europese Hof van Justitie.

Het Hof heeft er anderhalf jaar over nagedacht maar gaf toen een duidelijk antwoord: het PAS is niet de juiste manier om te voldoen aan de Habitat richtlijn. De pijn zit wat het Hof betreft in de passende beoordeling die aan het PAS ten grondslag ligt en waarin alle toekomstige voordelen van maatregelen al meegenomen zijn nog voordat ze bekend waren. Sommige maatregelen waren nog niet van kracht of waren zelfs nog niet vastgesteld, terwijl de verwachte effecten al wel als hard gegeven werden meegerekend. Het kabinet heeft zichzelf dus rijk gerekend bij het vaststellen van de ontwikkelruimte in het PAS.

 

De gevolgen die we nu kunnen overzien

De ‘elegantie’ van het PAS, namelijk één passende beoordeling vooraf en niet bij elke vergunningverlening apart, blijkt ook meteen het grootste nadeel te zijn. Alle vergunningen die op grond van het PAS zijn verleend, zijn ten onrechte verleend. Dat betekent overigens niet dat ze nu allemaal ongeldig zijn. Alleen de vergunningen waartegen men nog bij de rechter kan protesteren zitten in de gevarenzone, de rest is onherroepelijk en blijft geldig. Maar de gevolgen gaan nog verder: activiteiten die op grond van het PAS niet vergunningplichtig waren, zijn dat nu alsnog wel.

De Raad van State heeft sinds mei 2017 alle zaken die aan hem zijn voorgelegd over het PAS aangehouden. Er volgen de komende weken en maanden dus nog heel veel uitspraken over de rechtmatigheid van verleende vergunningen voor veehouderijen, bestemmingsplannen en nieuwe wegen.

 

Vooruitlopend op die uitspraken mag verwacht worden dat in geen enkele sector op korte termijn een vergunning verleend kan worden voor activiteiten die significante invloed kunnen hebben op een Natura 2000-gebied. Lelystad Airport, het circuit van Zandvoort, grote en kleine wegenprojecten: ze kunnen niet worden gerealiseerd zonder vergunning.

 

Het kabinet heeft zichzelf in een lastig pakket gebracht met het PAS. De ontwikkeling is immers niet de schuld van ’Europa’,  zoals sommige politici nu beweren. De Minister van Infrastructuur en Waterstaat liet zich ontvallen dat voor bijvoorbeeld de plannen rond de luchthaven van Lelystad ‘een list’ nodig is, waarop de oppositie natuurlijk meteen antwoordde dat het PAS zelf niet meer dan een list was om toch maar vooral door te kunnen bouwen.

De oplossing voor dit stikstofprobleem is het volgen van de eisen van de Habitat richtlijn, dus voor elk plan en project een passende beoordeling uitvoeren. Maar dat is een heel gedoe, zeker voor individuele boeren die hun bedrijf willen uitbreiden.

 

De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit heeft zeer recent de tweede kamer geïnformeerd over de gevolgen van de uitspraak van de Raad van State. De inventarisatie van de Minister is nog niet compleet, maar nu al is zeker dat er minstens 3300 projecten alsnog vergunningplichtig zijn, er 630 juridische procedures lopen tegen vergunningen gebaseerd op het PAS en dat tientallen bouwprojecten in de knel komen. De minister heeft een grote organisatie opgetuigd om de gevolgen aan te pakken.

 

Niet alleen het PAS

Het PAS is het bekendste voorbeeld van de programmatisch aanpak, maar zeker niet het enige. Nederland is berucht in Europa om het via plussen en minnen van toekomstige en onzekere ontwikkelingen uitvoering te geven aan Europese richtlijnen.

 

Zo hebben we al sinds 2009 het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit of NSL, dat twee doelen heeft die vergelijkbaar zijn met het PAS: verbeteren van de luchtkwaliteit èn creëren van ruimte voor het uitvoeren van maatschappelijk wenselijke ruimtelijke projecten. Volgens het kabinet kunnen projecten “doorgang vinden doordat het NSL laat zien dat – rekening houdend met de effecten van een project – de grenswaarden op de kortst mogelijke termijn worden gehaald.”. In andere woorden: overschrijding van luchtkwaliteitsnormen door een project is acceptabel omdat het NSL wordt geacht die overschrijding uiteindelijk aan te pakken. Die redenering doet het ergste vrezen na het oordeel van de Raad van State over het PAS.

 

Een ander en ouder voorbeeld van een programmatische aanpak is de uitvoering van de Kader Richtlijn Water (KRW) door Nederland. De KRW stelt sinds 2008 strenge eisen aan de waterkwaliteit in Europa en hanteert een ‘nee, tenzij’ benadering: verslechtering van de waterkwaliteit mag niet, ook niet wanneer door een andere activiteit juist verbetering wordt bereikt. Volgens het Hof van Justitie, dat in 2015 vragen kreeg van een Duitse rechter, mag een verslechtering van waterkwaliteit niet weggestreept worden tegen een (verwachte) verbetering. En dat is wat Nederland wel doet. In Nederland worden op basis van de Waterwet watervergunningen getoetst aan algemene waterplannen. Daarin zijn compenserende maatregelen opgenomen in verband met allerlei ingecalculeerde vervuilende handelingen. De uitvoering van de KRW is daarom vergelijkbaar met het NSL: de waterplannen zorgen voor een compensatie op voorhand van eventuele negatieve effecten van een activiteit.

 

Gevolgen voor de Omgevingswet

Het kabinet was zo tevreden over de programmatische aanpak, dat die een algemene basis heeft gekregen in de Omgevingswet, die in 2021 gaat gelden voor alle activiteiten in de fysieke leefomgeving. Artikel 3.16, lid 1 van de Omgevingswet bepaalt: “In een programma wordt aangegeven welke ruimte er, gelet op de omgevingswaarde of de andere doelstelling, in een daarbij aangegeven gebied en periode beschikbaar is voor activiteiten”. Daarmee wordt de deur opengezet om beoordelingsregels voor vergunningen geheel of gedeeltelijk buiten toepassing te laten. Dus niet alleen voor lucht- en waterkwaliteit, maar op elk gebied waar onze gezondheid en veiligheid in het geding is, is het straks wettelijk mogelijk om tegenvallers te salderen met mooie beloften. Ik ben heel benieuwd of het kabinet de programmatische aanpak in de Omgevingswet handhaaft, nu wel duidelijk is dat deze aanpak niet in lijn is met Europese richtlijnen.

Reageren

Invoer verplicht
Invoer verplicht
Invoer verplicht

 

 

















 

Legenda
Bij dit veld is invoer verplicht.

Meer blogs

Artikelen 26 tot 50 van 253

1 2 3 4 5 6

  • Het ongelijk van Veilig Verkeer Nederland Het ongelijk van Veilig Verkeer Nederland Het AD kopte de maandag voor de kerst: ‘Woonwijken onveiliger door rondscheurende pakketbezorgers’ . Meer pakketbezorgers maken de straten in woonwijken onveiliger,... 27 december Walther Ploos van Amstel
  • Zijn 'kijken en zien' wel zo vanzelfsprekend? Zijn 'kijken en zien' wel zo vanzelfsprekend? Kern van de bekende discussies over ‘grijze wegen’ en worstelingen ermee in de praktijk, is volgens mij: hoe ‘vertellen’ we de weggebruiker met de inrichting van wegen en... 19 december Max van Kelegom, verkeersvisioloog...
  • ‘Matrix-X gaat voor mij nooit aan!’ ‘Matrix-X gaat voor mij nooit aan!’ Vaste bijrijders van ernstig kleurenblinde chauffeurs geven mondeling gedurende de rit gekleurde signalen langs en boven de weg door. Zulke privé-systemen voorkomen... 19 december Meinard Noothoven van Goor
  • Het addertje onder MaaS Het addertje onder MaaS Veel concepten voor gedeelde mobiliteit zijn op de markt gekomen en beconcurreren elkaar om onze aandacht. Betalende consumenten zijn immers nodig om hun businessmodel tot... 19 december Robin Huizenga, PTV Group
  • Is kilometerheffing invoeren een goed idee? Is kilometerheffing invoeren een goed idee? Rekeningrijden staat weer volop in de spotlights. Vorige week deed RAI Vereniging een pleidooi voor rekeningrijden en Zondag met Lubach besteedde er ook aandacht aan. Maar is... 22 november Bert van Wee, TU Delft
  • Integrale processen en communicatie centraal Integrale processen en communicatie centraal We zijn op de laatste etappe langs de snijvlakken van de verkeerskunde aangekomen. Zie mijn eerdere blogs in Verkeerskunde 2 , 3 en 4 van dit jaar. We ondervonden hoe... 26 oktober Miranda Thüsh
  • Grijze weg bestaat niet Grijze weg bestaat niet In de Visie Duurzaam Veilig Wegverkeer 2018-2030 (DV3) wordt nogmaals geconcludeerd dat de wegvakken en kruispunten in de verkeersruimte idealiter maar één verkeersfunctie voor... 25 oktober Jarno Brouwer]
  • Bijna onder de tram Bijna onder de tram In Nederland worden zowel rood-gele als rood-groene tweekleurige verkeerslichten gebruikt, met een heel verschillende boodschap. Levensgevaarlijk voor kleurenblinden.  Dit... 25 oktober Meinard Noothoven van Goor
  • Voorkom het Grote Vastlopen Voorkom het Grote Vastlopen Het verkeer in stedelijke regio’s loopt vast. De ringwegen raken vol, in de spits barst het openbaar vervoer uit zijn voegen en de fietsfiles vormen geen zijn uitzondering meer.... 17 oktober Friso de Zeeuw
  • Ontwikkel één taal over de identiteit van ruimten Ontwikkel één taal over de identiteit van ruimten In mijn twee vorige blogs in Verkeerskunde 2 en Verkeerskunde 3 ontdekten we dat het ontwerpen van de openbare ruimte lijkt op koken. Als we de juiste combinatie van kleuren,... 14 september Miranda Thüsh
  • Betere kansen met MaaS door samen te werken Betere kansen met MaaS door samen te werken De verkeerskunde heeft van oudsher een focus op techniek, infrastructuur en het modelleren van mobiliteit. Binnen het vakgebied en daarbuiten ontstaat het besef dat deze... 14 september Mike Bérénos en Robert Scheerder
  • Stel, je ziet geen rood Stel, je ziet geen rood Dit is de eerste blog van een serie van zes over kleuren in het verkeer. Deze serie beoogt het verkeer veiliger te maken door beter kleurgebruik. Kleurenblind-proof is... 14 september Meinard Noothoven van Goor
  • Nog een lange weg te gaan Nog een lange weg te gaan Na mijn kritische blog over Duurzaam Veilig 3.0 ( VK 2/2018 ) kreeg ik een prachtige kans te laten zien hoe je de voetganger en fietser wél een volwaardige plek kan geven in de... 13 september Berry den Brinker
  • Transitie Verkeer&Mobiliteit, goed op weg Transitie Verkeer&Mobiliteit, goed op weg We mogen wel zeggen dat het vakgebied dat zich bezig houdt met verkeer, vervoer, transport, mobiliteit anno 2018 al zo’n vijf jaar bezig is met de transitie. Immers het eerste... 15 juni Mike Bérénos
  • Elektrisch vervoer krijg je echt niet voor niks Elektrisch vervoer krijg je echt niet voor niks Veel Nederlandse steden gaan in 2025 op slot voor dieselvoertuigen. Elektrische voertuigen zijn dan het alternatief. Bijna de helft van de Nederlandse MKB-ondernemers denkt de... 8 juni Walther Ploos van Amstel, Martijn...
  • Inrichting van omgeving doet wat met de mens Inrichting van omgeving doet wat met de mens In de vorige Verkeerskunde liet ik zien dan het inrichten van een weg en wegomgeving erg lijkt op het werk van een kok. Het zijn aspecten als mondgevoel en... 8 juni Miranda Thüsh
  • Mobility as a Service als modekreet Mobility as a Service als modekreet Na een autoreis van meer dan zes uur ben ik aangekomen op mijn eindbestemming, een hotel voor vannacht. Vermoeid maar voldaan plof... 8 juni Robin Huizenga, PTV Group
  • Gouden greep: minor voor professional en student Gouden greep: minor voor professional en student Stenden NHL-docent Ruimte en Mobiliteit Frans Larmené zal de verkeerskundegeschiedenis ingaan als oprichter van de minor Traffic Psychology in het hbo-onderwijs. Een... 7 juni Nettie Bakker
  • Een verbod op grote vrachtwagens in de stad? Niet doen Een verbod op grote vrachtwagens in de stad? Niet doen Met GroenLinks als grootste partij in veel steden staat stadslogistiek hoog op de coalitieverlanglijstjes. Stadslogistiek moet minder openbare ruimte in beslag nemen, met schoon... 16 april Walther Ploos van Amstel, Hogeschool...
  • In een ultiem gerecht versterken alle aspecten elkaar optimaal In een ultiem gerecht versterken alle aspecten elkaar optimaal Blog1/4. In een aantal blogs beweeg ik me langs de snijvlakken van de verkeerskunde en onderzoek hoe ruimtelijke maatregelen verkeersgedrag kunnen beïnvloeden. Ik laat zo zien... 6 april Guus Puylaert
  • Je woont zoveel fijner zonder auto in het gezichtsveld Je woont zoveel fijner zonder auto in het gezichtsveld “Heb je wel eens goed gekeken naar hoe je woont? Kijk eens naar buiten. Wat zie je? Een tuin? Een balkon? Een straat?” Met deze woorden startte Vincent Wever, hoofdredacteur... 6 april Vincent Wever
  • Grote sprong voorwaarts naar Duurzaam Veilig 4.0 Grote sprong voorwaarts naar Duurzaam Veilig 4.0 Onlangs vroeg Peter van der Knaap, directeur/bestuurder van de SWOV, mij mee te werken aan de actualisatie van Duurzaam Veilig [1], de in Nederland toonaangevende visie op... 5 april Berry den Brinker
  • Verstedelijking en mobiliteit in de marge van Noord- en Zuid-Holland Verstedelijking en mobiliteit in de marge van Noord- en Zuid-Holland Steeds meer mensen trekken naar een stedelijke omgeving, ook naar die van de provincies Noord- en Zuid-Holland. Bereikbaarheid van voorzieningen is van vitaal belang voor de... 5 april Joseph Evers
  • Brabant gaat nog steeds voor NUL verkeersdoden Brabant gaat nog steeds voor NUL verkeersdoden Op 25 januari startte een nieuw campagnejaar voor onze verkeersveiligheidscampagne ‘Brabant gaat voor NUL verkeersdoden’. 2018 staat geheel in het teken van snelheid.... 23 februari Christophe van der Maat, gedeputeerde...
  • Een belofte die levens kan redden Een belofte die levens kan redden Vlaams minister van Mobiliteit Ben Weyts en de Vlaamse Stichting Verkeerskunde (VSV) lanceerden in 2017 een bijzondere voorlichtingscampagne onder het motto: Beloofd. 23 februari Werner de Dobbeleer, woordvoerder...

Artikelen 26 tot 50 van 253

1 2 3 4 5 6

Meer...

Verkeerskunde is een uitgave van ANWB.
© 2019 verkeerskunde.nl - alle rechten voorbehouden.