Hoe ‘smart’ worden wij eigenlijk van Smart Mobility?

'Wie ‘blind’ op zijn navigatie vaart, gebruikt sommige hersendelen niet meer'

maandag 1 mei 2017 Gerard Tertoolen 0 reacties 408x gelezen

Een aantal jaar geleden had iedereen het plots over ‘slim reizen.’ Het betekent reizigers stimuleren om slimmere keuzes te maken tussen auto, fiets, thuiswerken en ov. Mensen moeten dus beter gaan nadenken over wat ze doen en dat maakt hen slimmer. Zit wat in.
Gerard Tertoolen, De Verkeerspsycholoog GTi

Gerard Tertoolen, De Verkeerspsycholoog GTi

Tegenwoordig is de term ‘Smart Mobility’ hot. Afgezien van het internationale sausje, betekent het iets geheel anders dan het ‘slimme reizen’ van toen. Het ‘smart-gedeelte’ slaat nu niet op mensen, maar op de techniek. Er is technisch steeds meer mogelijk en door daar gebruik van te maken, organiseren we onze mobiliteit beter. De mens hoeft steeds minder na te denken. Lekker makkelijk, maar het maakt hem niet slimmer, zou je zeggen.

Rekenmachines en navigatiesystemen
Oefening baart kunst. Net als ons lichaam zijn ook onze hersenen gebaat bij training en inspanning. Maar luiheid ligt op de loer. Toen de rekenmachine kwam, stopten we met hoofdrekenen. “Kinderen kunnen geen sommen met grote getallen meer uitvoeren zonder gebruik van een rekenmachine. Ze zijn daarom ook niet in staat de door een rekenmachine gegeven uitkomsten op waarde te schatten,” sprak wiskundige Jaap Vedder in 2014.

Recent onderzoek laat zien dat navigatiesystemen een soortgelijk effect oproepen. Wie ‘blind’ op zijn navigatie vaart, gebruikt sommige hersendelen niet meer. Psychologen van het University College London’s (UCL) stelden vast dat de hippocampus (zeepaardje) – dat in beide hersendelen aanwezig is en een rol speelt bij het zoeken naar en bepalen van onze ruimtelijke positie – inactief wordt bij het gebruik van navigatiesystemen in de auto. Ook blijkt dat fanatieke TomTom-gebruikers het – wanneer ze het eens zonder navigatie moeten doen – er aanzienlijk minder goed vanaf brengen dan zij die het nog wel regelmatig zelf willen uitzoeken.

Andersom wijst onderzoek in dezelfde richting (wie deze zin niet vat, moet echt zijn navigatie vaker uitzetten!). Bij taxichauffeurs, zo toonde onderzoek in London aan, heeft het achterste deel van de rechter hippocampus een groter volume dan bij een groep controleproefpersonen. Dit verschil neemt bovendien toe met het aantal jaren rijervaring als taxichauffeur. Ofwel, ook hier blijkt zelf doen de beste hersengymnastiek.

Over internet zijn de meningen verdeeld
Uitkijken voor doemscenario’s nu. De combinatie van gemakzucht en oprukkende technologie brengt risico’s met zich mee, maar we zijn nog niet verloren. Dát we veranderen staat wel vast, maar dat is natuurlijk niet per definitie verkeerd. “Automatisering heeft de neiging ons te veranderen van handelende personen in waarnemende personen,” stelt technologiedeskundige Nicholas Carr in zijn boek De Glazen Kooi. Carr ziet vervolgens wel veel beren op de digitale snelweg. Het Internet fragmenteert onze aandacht, zo stelt hij, we kunnen geen artikel meer uitlezen en iedere verdieping verdwijnt. In plaats van ons geheugen af te zoeken, zoeken we op dat eindeloze veld van online kennis, zonder het vervolgens grondig in ons op te nemen.

Zijn collega Clay Shirky, die er ook een boek over schreef, ziet dat heel anders. Hij ziet een opgaande lijn van zoutzakken die de hele avond op de bank voor de televisie hangen naar een generatie gamende doeners, actieve speurders en ijverige ‘uploaders’ op het world wide web. Het gaat er bij hem dus vooral om hoe we de techniek gebruiken en van hoe ver we komen.

Smart mobility geeft domme bestuurders
Leren is het maken van verbindingen tussen hersencellen. Neuronen worden met elkaar verbonden en de verbindingen worden sterker door gedrag of ervaringen te herhalen. Omdat leren gepaard gaat met combineren en variëren ontstaan neurale netwerken. Telkens als een beslissing correct blijkt te zijn, wordt een verbinding in het netwerk versterkt (dit heet ‘het effect van Hebb’).

Nu gebeuren bij ervaren chauffeurs veel handelingen min of meer automatisch. Als we in een vreemde (liefst wat drukke) omgeving rijden, zijn we echter meteen weer bij de les. Onze kennis en vaardigheden zijn nog aanwezig en we blijken weer snel verder te kunnen leren, variëren en combineren. Hetzelfde geldt voor de bijzondere verrichtingen; we moeten toch weer even nadenken bij het achteruit inparkeren, de hellingproef of het bochtje achteruit. Dat wil zeggen, als je het dan tenminste nog zelf moet (of laat ik zeggen: mag) doen; dus zonder ‘parkassist’, ‘automatische Hill-Hold control’ en zo.

Zelf denken en doen verdwijnt uit de auto. Autofabrikanten adverteren al met ‘Rijden zonder handen.’ Het zijn de eerste stappen op weg naar ‘Rijden zonder hersenen. ’ Waar het begon met geografisch inzicht en navigeren zullen we al snel geen snelheden en afstanden meer hoeven in te schatten. Anticiperen op verkeerslichten en andere weggebruikers is er dan ook niet meer bij. Terwijl onze neurale netwerken worden afgebroken en bij nieuwe generaties niet eens meer worden aangelegd, wordt het wel steeds veiliger op de weg. Ieder voordeel heeft zijn nadeel: Smart Mobility geeft domme bestuurders. Hoe erg dat is, moet iedereen maar voor zichzelf uitmaken.

Smart Mobility als richtingaanwijzer
Yuval Noah Harari schetst in zijn boek ‘Homo Deus’ een toekomst waarin wetenschappelijke en technologische ontwikkelingen de mensheid verdelen in een massa van bovenmaatse mieren en een kleine elite van geüpgradede supermensen. Een tweedeling van, laten we zeggen, herders die – zolang zij hun eigen technologie nog de baas kunnen blijven – bepalen waar de domme kudde heen wordt gestuurd en wat deze nog mag – maar vooral kan – doen.

Zo’n vaart zal het wel niet lopen, hoor ik u denken. Ook bij vorige technologische veranderingen, zoals de boekdrukkunst, weefgetouwen, telefoons en computers, waren er genoeg mensen te vinden die doemscenario’s bedachten. En waren er genoeg mensen die juist alleen maar de voordelen zagen en ongestoord doorgingen met innoveren.

Toch kan het geen kwaad – nu de technologische vooruitgang exponentieel doordendert (kunstmatige intelligentie haalt de menselijke intelligentie binnen een paar decenia in) – om ons wat nadrukkelijker af te vragen welke rol we voor ons zelf in de toekomst nog zien. Het zou zo maar kunnen dat Smart Mobility hierbij als een mooie proeftuin kan fungeren. Laten we ons op de weg vrijwillig vervangen door de machine en hoe voelt dat? Hebben we überhaupt zelf nog iets in te brengen of kunnen we alleen maar lijdzaam afwachten tot het zo ver is? Eigenlijk worden automobilisten zo een soort testpanel voor de toekomst van de gehele mensheid. Wie had dat kunnen denken?!

Referenties

Carr, N., 2014, De Glazen Kooi, wat automatisering met ons doet, Maven Publishing, Amsterdam.

Duivestein, S., 2010, Maakt internet ons dommer? Frankwatching, Utrecht.

Harari, Y.N., 2017 (derde druk), Homo Deus, een kleine geschiedenis van de toekomst, Bariet Ten Brink, Meppel.

Heijer, K. den, 2016, Met een rekenmachine op school leer je geen rekenen, NRC, 20 december.

Javadi, A., Emo, B., Howard, L.R., Zisch, F.E., Yu, Y., Knight, R. Silva, J.P. & Spiers, H.J., 2017, Hippocampal and prefrontal processing of network topology to simulate the future, Nature Communications, 8.

Shirky, C., 2010, Cognitive Surplus: Creativity and Generosity in a Connected Age, Penguin, New York.

Stegeman, H. Megatrend 4 – De toekomst van innovatie: gaat nu echt alles sneller? RaboResearch – Economisch Onderzoek, Rabobank, Utrecht.

Meer informatie: Lees meer blogs van Gerard Tertoolen op zijn website De Verkeerspsycholoog GTi

Reageren

Invoer verplicht
Invoer verplicht
Invoer verplicht

 

 

















 

Legenda
Bij dit veld is invoer verplicht.

Meer blogs

Artikelen 1 tot 25 van 242

1 2 3 4 5 6

  • VVN-buurtacties werken niet? Dat kan beter! VVN-buurtacties werken niet? Dat kan beter! SWOV heeft onderzoek gedaan  naar de effectiviteit van buurtacties in 30-km-gebieden, zoals remwegdemonstraties, lasergun-metingen met bewoners of verkeersborden gemaakt... 5 juni Janneke Zomervrucht
  • De busreiziger in beeld De busreiziger in beeld ‘Welke mensen reizen er met de bus? Kunnen jullie dat in beeld brengen?’, was de vraag vanuit het ministerie aan het Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid (KiM). Want de... 27 mei Toon Zijlstra en Peter Bakker,...
  • Lindy’s law en de auto Lindy’s law en de auto Het moet ergens in de jaren zestig zijn geweest dat acteurs in een bar in New York bij elkaar kwamen en de levensverwachting van Broadway-shows becommentarieerden. Ze kwamen... 25 april Jacob de Vries
  • Verbreding Schiphol – Amsterdam – Almere was en is niet nodig Verbreding Schiphol – Amsterdam – Almere was en is niet nodig 1978:“In het zuidwesten van Zuidelijk Flevoland, tegenover het Gooi en ongeveer 25 kilometer van Amsterdam, wordt een geheel nieuwe stad gebouwd. Het moet een grote stad worden:... 25 april Joop Nicolai
  • Let op kleurgebruik Let op kleurgebruik Met mijn vader aan het stuur van zijn Morris-Oxford trokken we ‘s zomers over de Alpen naar Italië. Daar viel mij op dat ik de kleuren van de verkeersborden wél kon zien. Pas... 25 april Meinard Noothoven van Goor
  • Verkeersveiligheid binnen de bebouwde kom gebaat bij 30km-zones én 50km-wegen Verkeersveiligheid binnen de bebouwde kom gebaat bij 30km-zones én 50km-wegen De RAI Vereniging pleitte deze week met steun van de Fietsersbond en Veilig Verkeer Nederland voor het invoeren van een maximale snelheid van 30 km per uur op wegen binnen de... 29 maart Sjoerd Nota
  • Handhaven van (tijdelijke) parkeerverboden met en zonder verkeersbesluit Handhaven van (tijdelijke) parkeerverboden met en zonder verkeersbesluit Geen verkeersbesluit onder een parkeerverbod? Dan geen parkeerboete. Deze opvallende uitspraak deed het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden op 9 november 2018. Naar aanleiding hiervan... 21 maart Herbert Korbee en Peter Veringmeier
  • Blind dashboard Blind dashboard Komend uit de supermarkt zet ik tassen op de achterbank, sla het achterportier dicht, neem plaats achter het stuur en start mijn Renault. Direct een geluidssignaal,... 1 maart Meinard Noothoven van Goor
  • Ik ga proberen meer aandacht te krijgen voor de voetganger in het SPV-2030 Ik ga proberen meer aandacht te krijgen voor de voetganger in het SPV-2030 De startbijeenkomst: Het strategisch plan verkeersveiligheid 2030 (SPV 2030) en het Landelijk Actieplan Verkeersveiligheid 2019-2021 (LAP) zijn een feit. Op 14 februari jl.... 28 februari Berry den Brinker
  • Geen verkeersbesluit, geen boete Geen verkeersbesluit, geen boete Geen verkeersbesluit onder een parkeerverbod? Dan geen parkeerboete. Deze opvallende uitspraak deed het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden op 9 november 2018 (... 28 februari Herbert Korbee en Sander Bonhof
  • Vier sporen richting schone stadslogistiek Vier sporen richting schone stadslogistiek De tijd van V&D, twee kledingcollecties per jaar en Vinex-locaties buiten de stad ligt nog niet eens zo ver achter ons. Wat was het... 28 februari Joeri Jongeneel, senior consultant...
  • Maximaal 100 km/uur voor het klimaat? Maximaal 100 km/uur voor het klimaat? Eind januari kwamen klimaatberekeningen van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) naar buiten. Conclusie: ‘We halen de klimaatdoelen voor 2020 niet.” De CO2-reductie zal... 28 februari Rob Hulleman
  • Hoogste tijd voor integrale fietsvisie Hoogste tijd voor integrale fietsvisie Onlangs bleek politiek draagvlak voor het invoeren van een helmplicht voor snorfietsers. Dit bracht bij mij een herinnering boven aan de integrale visie op... 28 februari Aad Wilmink, lid Commissie...
  • MaaS en fiets MaaS en fiets Mobility as a Service staat volop in de belangstelling, en terecht! Door je trip van A naar B te kunnen plannen, boeken, uitvoeren en betalen via dezelfde app wordt het... 28 februari Rik van der Graaf & Robin Kleine
  • Het ongelijk van Veilig Verkeer Nederland Het ongelijk van Veilig Verkeer Nederland Het AD kopte de maandag voor de kerst: ‘Woonwijken onveiliger door rondscheurende pakketbezorgers’ . Meer pakketbezorgers maken de straten in woonwijken onveiliger,... 27 december Walther Ploos van Amstel
  • Zijn 'kijken en zien' wel zo vanzelfsprekend? Zijn 'kijken en zien' wel zo vanzelfsprekend? Kern van de bekende discussies over ‘grijze wegen’ en worstelingen ermee in de praktijk, is volgens mij: hoe ‘vertellen’ we de weggebruiker met de inrichting van wegen en... 19 december Max van Kelegom, verkeersvisioloog...
  • ‘Matrix-X gaat voor mij nooit aan!’ ‘Matrix-X gaat voor mij nooit aan!’ Vaste bijrijders van ernstig kleurenblinde chauffeurs geven mondeling gedurende de rit gekleurde signalen langs en boven de weg door. Zulke privé-systemen voorkomen... 19 december Meinard Noothoven van Goor
  • Het addertje onder MaaS Het addertje onder MaaS Veel concepten voor gedeelde mobiliteit zijn op de markt gekomen en beconcurreren elkaar om onze aandacht. Betalende consumenten zijn immers nodig om hun businessmodel tot... 19 december Robin Huizenga, PTV Group
  • Is kilometerheffing invoeren een goed idee? Is kilometerheffing invoeren een goed idee? Rekeningrijden staat weer volop in de spotlights. Vorige week deed RAI Vereniging een pleidooi voor rekeningrijden en Zondag met Lubach besteedde er ook aandacht aan. Maar is... 22 november Bert van Wee, TU Delft
  • Integrale processen en communicatie centraal Integrale processen en communicatie centraal We zijn op de laatste etappe langs de snijvlakken van de verkeerskunde aangekomen. Zie mijn eerdere blogs in Verkeerskunde 2 , 3 en 4 van dit jaar. We ondervonden hoe... 26 oktober Miranda Thüsh
  • Grijze weg bestaat niet Grijze weg bestaat niet In de Visie Duurzaam Veilig Wegverkeer 2018-2030 (DV3) wordt nogmaals geconcludeerd dat de wegvakken en kruispunten in de verkeersruimte idealiter maar één verkeersfunctie voor... 25 oktober Jarno Brouwer]
  • Bijna onder de tram Bijna onder de tram In Nederland worden zowel rood-gele als rood-groene tweekleurige verkeerslichten gebruikt, met een heel verschillende boodschap. Levensgevaarlijk voor kleurenblinden.  Dit... 25 oktober Meinard Noothoven van Goor
  • Voorkom het Grote Vastlopen Voorkom het Grote Vastlopen Het verkeer in stedelijke regio’s loopt vast. De ringwegen raken vol, in de spits barst het openbaar vervoer uit zijn voegen en de fietsfiles vormen geen zijn uitzondering meer.... 17 oktober Friso de Zeeuw
  • Ontwikkel één taal over de identiteit van ruimten Ontwikkel één taal over de identiteit van ruimten In mijn twee vorige blogs in Verkeerskunde 2 en Verkeerskunde 3 ontdekten we dat het ontwerpen van de openbare ruimte lijkt op koken. Als we de juiste combinatie van kleuren,... 14 september Miranda Thüsh
  • Betere kansen met MaaS door samen te werken Betere kansen met MaaS door samen te werken De verkeerskunde heeft van oudsher een focus op techniek, infrastructuur en het modelleren van mobiliteit. Binnen het vakgebied en daarbuiten ontstaat het besef dat deze... 14 september Mike Bérénos en Robert Scheerder

Artikelen 1 tot 25 van 242

1 2 3 4 5 6

Meer...

Verkeerskunde is een uitgave van ANWB.
© 2019 verkeerskunde.nl - alle rechten voorbehouden.