Hoe ‘smart’ worden wij eigenlijk van Smart Mobility?

'Wie ‘blind’ op zijn navigatie vaart, gebruikt sommige hersendelen niet meer'

maandag 1 mei 2017 Gerard Tertoolen 0 reacties 426x gelezen

Een aantal jaar geleden had iedereen het plots over ‘slim reizen.’ Het betekent reizigers stimuleren om slimmere keuzes te maken tussen auto, fiets, thuiswerken en ov. Mensen moeten dus beter gaan nadenken over wat ze doen en dat maakt hen slimmer. Zit wat in.
Gerard Tertoolen, De Verkeerspsycholoog GTi

Gerard Tertoolen, De Verkeerspsycholoog GTi

Tegenwoordig is de term ‘Smart Mobility’ hot. Afgezien van het internationale sausje, betekent het iets geheel anders dan het ‘slimme reizen’ van toen. Het ‘smart-gedeelte’ slaat nu niet op mensen, maar op de techniek. Er is technisch steeds meer mogelijk en door daar gebruik van te maken, organiseren we onze mobiliteit beter. De mens hoeft steeds minder na te denken. Lekker makkelijk, maar het maakt hem niet slimmer, zou je zeggen.

Rekenmachines en navigatiesystemen
Oefening baart kunst. Net als ons lichaam zijn ook onze hersenen gebaat bij training en inspanning. Maar luiheid ligt op de loer. Toen de rekenmachine kwam, stopten we met hoofdrekenen. “Kinderen kunnen geen sommen met grote getallen meer uitvoeren zonder gebruik van een rekenmachine. Ze zijn daarom ook niet in staat de door een rekenmachine gegeven uitkomsten op waarde te schatten,” sprak wiskundige Jaap Vedder in 2014.

Recent onderzoek laat zien dat navigatiesystemen een soortgelijk effect oproepen. Wie ‘blind’ op zijn navigatie vaart, gebruikt sommige hersendelen niet meer. Psychologen van het University College London’s (UCL) stelden vast dat de hippocampus (zeepaardje) – dat in beide hersendelen aanwezig is en een rol speelt bij het zoeken naar en bepalen van onze ruimtelijke positie – inactief wordt bij het gebruik van navigatiesystemen in de auto. Ook blijkt dat fanatieke TomTom-gebruikers het – wanneer ze het eens zonder navigatie moeten doen – er aanzienlijk minder goed vanaf brengen dan zij die het nog wel regelmatig zelf willen uitzoeken.

Andersom wijst onderzoek in dezelfde richting (wie deze zin niet vat, moet echt zijn navigatie vaker uitzetten!). Bij taxichauffeurs, zo toonde onderzoek in London aan, heeft het achterste deel van de rechter hippocampus een groter volume dan bij een groep controleproefpersonen. Dit verschil neemt bovendien toe met het aantal jaren rijervaring als taxichauffeur. Ofwel, ook hier blijkt zelf doen de beste hersengymnastiek.

Over internet zijn de meningen verdeeld
Uitkijken voor doemscenario’s nu. De combinatie van gemakzucht en oprukkende technologie brengt risico’s met zich mee, maar we zijn nog niet verloren. Dát we veranderen staat wel vast, maar dat is natuurlijk niet per definitie verkeerd. “Automatisering heeft de neiging ons te veranderen van handelende personen in waarnemende personen,” stelt technologiedeskundige Nicholas Carr in zijn boek De Glazen Kooi. Carr ziet vervolgens wel veel beren op de digitale snelweg. Het Internet fragmenteert onze aandacht, zo stelt hij, we kunnen geen artikel meer uitlezen en iedere verdieping verdwijnt. In plaats van ons geheugen af te zoeken, zoeken we op dat eindeloze veld van online kennis, zonder het vervolgens grondig in ons op te nemen.

Zijn collega Clay Shirky, die er ook een boek over schreef, ziet dat heel anders. Hij ziet een opgaande lijn van zoutzakken die de hele avond op de bank voor de televisie hangen naar een generatie gamende doeners, actieve speurders en ijverige ‘uploaders’ op het world wide web. Het gaat er bij hem dus vooral om hoe we de techniek gebruiken en van hoe ver we komen.

Smart mobility geeft domme bestuurders
Leren is het maken van verbindingen tussen hersencellen. Neuronen worden met elkaar verbonden en de verbindingen worden sterker door gedrag of ervaringen te herhalen. Omdat leren gepaard gaat met combineren en variëren ontstaan neurale netwerken. Telkens als een beslissing correct blijkt te zijn, wordt een verbinding in het netwerk versterkt (dit heet ‘het effect van Hebb’).

Nu gebeuren bij ervaren chauffeurs veel handelingen min of meer automatisch. Als we in een vreemde (liefst wat drukke) omgeving rijden, zijn we echter meteen weer bij de les. Onze kennis en vaardigheden zijn nog aanwezig en we blijken weer snel verder te kunnen leren, variëren en combineren. Hetzelfde geldt voor de bijzondere verrichtingen; we moeten toch weer even nadenken bij het achteruit inparkeren, de hellingproef of het bochtje achteruit. Dat wil zeggen, als je het dan tenminste nog zelf moet (of laat ik zeggen: mag) doen; dus zonder ‘parkassist’, ‘automatische Hill-Hold control’ en zo.

Zelf denken en doen verdwijnt uit de auto. Autofabrikanten adverteren al met ‘Rijden zonder handen.’ Het zijn de eerste stappen op weg naar ‘Rijden zonder hersenen. ’ Waar het begon met geografisch inzicht en navigeren zullen we al snel geen snelheden en afstanden meer hoeven in te schatten. Anticiperen op verkeerslichten en andere weggebruikers is er dan ook niet meer bij. Terwijl onze neurale netwerken worden afgebroken en bij nieuwe generaties niet eens meer worden aangelegd, wordt het wel steeds veiliger op de weg. Ieder voordeel heeft zijn nadeel: Smart Mobility geeft domme bestuurders. Hoe erg dat is, moet iedereen maar voor zichzelf uitmaken.

Smart Mobility als richtingaanwijzer
Yuval Noah Harari schetst in zijn boek ‘Homo Deus’ een toekomst waarin wetenschappelijke en technologische ontwikkelingen de mensheid verdelen in een massa van bovenmaatse mieren en een kleine elite van geüpgradede supermensen. Een tweedeling van, laten we zeggen, herders die – zolang zij hun eigen technologie nog de baas kunnen blijven – bepalen waar de domme kudde heen wordt gestuurd en wat deze nog mag – maar vooral kan – doen.

Zo’n vaart zal het wel niet lopen, hoor ik u denken. Ook bij vorige technologische veranderingen, zoals de boekdrukkunst, weefgetouwen, telefoons en computers, waren er genoeg mensen te vinden die doemscenario’s bedachten. En waren er genoeg mensen die juist alleen maar de voordelen zagen en ongestoord doorgingen met innoveren.

Toch kan het geen kwaad – nu de technologische vooruitgang exponentieel doordendert (kunstmatige intelligentie haalt de menselijke intelligentie binnen een paar decenia in) – om ons wat nadrukkelijker af te vragen welke rol we voor ons zelf in de toekomst nog zien. Het zou zo maar kunnen dat Smart Mobility hierbij als een mooie proeftuin kan fungeren. Laten we ons op de weg vrijwillig vervangen door de machine en hoe voelt dat? Hebben we überhaupt zelf nog iets in te brengen of kunnen we alleen maar lijdzaam afwachten tot het zo ver is? Eigenlijk worden automobilisten zo een soort testpanel voor de toekomst van de gehele mensheid. Wie had dat kunnen denken?!

Referenties

Carr, N., 2014, De Glazen Kooi, wat automatisering met ons doet, Maven Publishing, Amsterdam.

Duivestein, S., 2010, Maakt internet ons dommer? Frankwatching, Utrecht.

Harari, Y.N., 2017 (derde druk), Homo Deus, een kleine geschiedenis van de toekomst, Bariet Ten Brink, Meppel.

Heijer, K. den, 2016, Met een rekenmachine op school leer je geen rekenen, NRC, 20 december.

Javadi, A., Emo, B., Howard, L.R., Zisch, F.E., Yu, Y., Knight, R. Silva, J.P. & Spiers, H.J., 2017, Hippocampal and prefrontal processing of network topology to simulate the future, Nature Communications, 8.

Shirky, C., 2010, Cognitive Surplus: Creativity and Generosity in a Connected Age, Penguin, New York.

Stegeman, H. Megatrend 4 – De toekomst van innovatie: gaat nu echt alles sneller? RaboResearch – Economisch Onderzoek, Rabobank, Utrecht.

Meer informatie: Lees meer blogs van Gerard Tertoolen op zijn website De Verkeerspsycholoog GTi

Reageren

Invoer verplicht
Invoer verplicht
Invoer verplicht

 

 

















 

Legenda
Bij dit veld is invoer verplicht.

Meer blogs

Artikelen 1 tot 25 van 265

1 2 3 4 5 6

  • 130 kan echt niet meer, politiek niet, moreel niet! 130 kan echt niet meer, politiek niet, moreel niet! Het advies van de Commissie-Remkes om snelheidslimieten rond natuurgebieden te verlagen vindt bijval onder verkeerskundigen en klimaatwetenschappers. Toch blijven... 16 oktober Martin Kroon
  • Met z'n allen aan de zelfrijdende auto; of flink betalen Met z'n allen aan de zelfrijdende auto; of flink betalen Wanneer rijdt de volledig zelfrijdende auto in Nederland rond? Welke veranderingen brengt de transitie van de huidige manier van autorijden naar de zelfrijdende auto ons? Hoe... 15 oktober Door Luuk de Vries, Adviseur Smart...
  • Voetgangers en fietsers, bondgenoten voor actieve mobiliteit Voetgangers en fietsers, bondgenoten voor actieve mobiliteit Van 7 tot 10 oktober vond in Rotterdam de twintigste editie plaats van het internationale voetgangerscongres Walk21. Zo’n zeshonderd deelnemers, waarvan een minderheid uit... 10 oktober Wim Bot
  • Zoveel Nederlanders, zoveel verkeerskundigen Zoveel Nederlanders, zoveel verkeerskundigen Elke verjaardag zie ik het weer gebeuren, elke gesprekpartner transformeert zich tot verkeerskundige. Natuurlijk wel logisch, immers vrijwel iedereen heeft ermee te maken, doet... 2 oktober Wim van der Hoeven, adviseur PTV Group
  • Vijf taboes over mobiliteit Vijf taboes over mobiliteit Vijf taboes drukken hun stempel op het maatschappelijk debat over mobiliteit. Deze taboe-onderwerpen komen dus niet aan de orde, maar hebben wél invloed. Ze leiden daarom tot... 2 oktober Arie Bleijenberg, Koios strategy
  • De speed pedelec: onterecht op het strafbankje De speed pedelec: onterecht op het strafbankje Er rijden er volgens recente CBS-cijfers ongeveer 17.000 van rond in Nederland: speed pedelecs. Voor wie het nog niet wist, fietsen met een elektrische ondersteuning tot 45... 2 oktober Martin de Vries
  • Denk fundamenteel: geef breed ruimte aan ICT in mobiliteit Denk fundamenteel: geef breed ruimte aan ICT in mobiliteit In een - met name - technologisch turbulent veranderende wereld kan een visie op de toekomst, eventueel uitmondend in één stip of meerdere stippen op de horizon, een belangrijke... 2 oktober Mike Bérénos, voorzitter NMTM, op...
  • Licht op verkeer maakt RegieRijden mogelijk Licht op verkeer maakt RegieRijden mogelijk Heeft u ook zo genoeg van files? Elke dag wachten in de rij, ongelukken en pechgevallen? Met het aanbreken van de donkere dagen zal dit beeld de komende maanden alleen maar nog... 2 oktober Edward Neef
  • Ontdek samen met ons het belang van mobiliteithubs Ontdek samen met ons het belang van mobiliteithubs “Bekijk Nederland als één grote, groene netwerkstad”, aldus CROW-directeur Pieter Litjens en zijn collega bij Platform31, Hamit Karakus. Niet gek, als je bedenkt dat 60% van de... 23 september Paul Steeneken
  • De zin en onzin van artikel 5a WvW De zin en onzin van artikel 5a WvW Op 18 juni heeft de Tweede Kamer het wetsvoorstel roekeloos rijgedrag aangenomen. Het voorstel moet nog door de Eerste Kamer, maar als het aangenomen wordt is opzettelijk... 20 september Herbert Korbee
  • Anders door de bak en tweede terminal op Utrecht CS Anders door de bak en tweede terminal op Utrecht CS Utrecht, draaischijf van Nederland. Loopt het bij Utrecht spaak, dan heeft een groot deel van Nederland daar last van. Dat geldt zowel voor de weg als voor het spoor. Ik zie... 2 september Rob Hulleman
  • Een veilige, onbewaakte overweg bestaat niet Een veilige, onbewaakte overweg bestaat niet 20 september 2018 was een zwarte dag voor de verkeersveiligheid. Bij een botsing op een overweg in Oss kwamen vier kinderen om het leven en daarnaast raakten een kind en een... 26 augustus Wilbert Walta
  • Leren van ongevallen Leren van ongevallen Iedereen die zich met vraagstukken rondom veiligheid bezig houdt, heeft beroepshalve belangstelling voor ongevallen in het verkeerssysteem. Van een analyse van de oorzaken, en... 19 augustus Lieuwe Zigterman
  • Brexit: effect op Nederlandse zeehavens gemengd Brexit: effect op Nederlandse zeehavens gemengd Er zijn veel trends die op Nederlandse zeehavens afkomen: de energietransitie, toenemend protectionisme, digitalisering en nog veel meer. Het KiM onderzocht wat het effect van... 12 augustus Martijn van der Horst en Saeda Moorman
  • Ommelandse reizen Ommelandse reizen In Nederland ligt veel nadruk op stedelijke gebieden en de bijbehorende verkeers- en vervoersproblemen. En dan vooral files. Minder aandacht is er voor gebieden buiten de stad:... 12 augustus Taede Tillema (KiM)
  • Ik heb gezegd Ik heb gezegd Deze blog is de zesde, en laatste, in de serie Verkeerskleuren. Mag ik het uitblijven van verkeerskundige reacties op deze blogs – en het uitblijven van de juiste maatregelen... 27 juni Meinard Noothoven van Goor
  • Stille straatstenen hebben de toekomst Stille straatstenen hebben de toekomst Wegbeheerders willen in de woonwijken steeds meer terug naar stenen in plaats van asfalt vanwege een langere levensduur en kleiner risico op kapitaalvernietiging bij... 27 juni Frank Kolderie, productmanager bij...
  • Actielijst voor kleurenblindproof verkeer Actielijst voor kleurenblindproof verkeer Kleuren zijn zo vanzelfsprekend, dat er in veel gevallen geen rekening wordt gehouden met mensen die de eigen kleurwaarneming niet kunnen vertrouwen. Een niet-volledig resumé... 27 juni Meinard Noothoven van Goor
  • Wegontwerp, een geliefd praatje Wegontwerp, een geliefd praatje Wie kent het niet? Is er nieuwe weg aangelegd, of een stuk asfalt eraan vast geplakt, staat het verkeer toch snel weer vast. Verkeer, files en wegwerkzaamheden zijn een bekend... 27 juni Sonja Hiddinga, accountmanager...
  • Hoogste tijd om ISA nu een echte kans te geven Hoogste tijd om ISA nu een echte kans te geven In de afgelopen weken waren er twee interessante verkeersitems, die breed aandacht van de media kregen:  * De RAI (branche-organisatie voor de Rijwiel- en... 27 juni Gert Bak, senior verkeerskundige...
  • Stikstof maakt meer kapot dan je lief is; de PAS uitspraak Stikstof maakt meer kapot dan je lief is; de PAS uitspraak De uitspraak van de Raad van State over het Programma Aanpak Stikstof zorgt voor een lichte paniek in politiek Den Haag en dat is niet helemaal zonder reden. Kort gezegd komt... 25 juni Herbert Korbee
  • Stimuleer E-bike als substituut voor auto Stimuleer E-bike als substituut voor auto Onlangs verscheen het bericht in de media dat er in ons land in 2018 voor het eerst meer e-bikes dan gewone fietsen zijn verkocht. Een mooie stap in de richting van... 19 juni Paul Plazier
  • 'Kinderen overhalen om van de fiets te houden’ 'Kinderen overhalen om van de fiets te houden’ Wanneer we aan de veiligheid werken met kinderen, houden we dan ook daadwerkelijk rekening met kinderen? Ik vraag het mij soms af. Veiligheid is iets wat niet of nauwelijks... 18 juni Joep Tiernego
  • VVN-buurtacties werken niet? Dat kan beter! VVN-buurtacties werken niet? Dat kan beter! SWOV heeft onderzoek gedaan  naar de effectiviteit van buurtacties in 30-km-gebieden, zoals remwegdemonstraties, lasergun-metingen met bewoners of verkeersborden gemaakt... 5 juni Janneke Zomervrucht
  • De busreiziger in beeld De busreiziger in beeld ‘Welke mensen reizen er met de bus? Kunnen jullie dat in beeld brengen?’, was de vraag vanuit het ministerie aan het Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid (KiM). Want de... 27 mei Toon Zijlstra en Peter Bakker,...

Artikelen 1 tot 25 van 265

1 2 3 4 5 6

Meer...

Verkeerskunde is een uitgave van ANWB.
© 2019 verkeerskunde.nl - alle rechten voorbehouden.